Sieweczka rzeczna i sieweczka obrożna

Autor: Magdalena Zadrąg    

Na nadwiślańskich plażach można spotkać mniejszych kuzynów mew – sieweczki. Spośród tych dość trudnych do wypatrzenia, biegających po piasku i zbierających z podłoża niewielkie owady i inne bezkręgowce ptaków, w Polsce najłatwiej spotkać sieweczkę rzeczną Charadrius dubius oraz sieweczkę obrożną Charadrius hiaticula.
Oba gatunki są uznawane za nielicznie lęgowe, a sieweczka obrożna nawet za bardzo nielicznie lęgową. Sieweczka rzeczna występuje praktycznie na całym niżu naszego kraju, a lęgnie się na piaszczystych plażach, terenach zalewowych, oraz piaszczystych wydmach. Niewiele jest informacji na temat ogólniej liczebności sieweczki rzecznej w Polsce. Sieweczka obrożna ma znacznie mniej rozległy zasięg występowania, ograniczony głównie do Wisły, kilku innych dużych rzek czy wybrzeża Bałtyku. Liczebność w całej Polsce szacuje się na 330-400 par i spada, w związku z czym została wpisana do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako zagrożona wyginięciem. Dla obu gatunków Polska stanowi ważny teren w okresie migracji.

Sieweczka rzeczna (fot. M.Szymański)

Sieweczka rzeczna (fot. M.Szymański)

Rozpoznawanie
Sieweczki są ptakami niewielkimi – sieweczka rzeczna osiąga długość ciała 15-18 cm, a obrożna – 17-19,5 cm – oba gatunki są więc mniejsze niż szpak. Obie sieweczki mają dość długie nogi, biały spód ciała, beżowobrązowy wierzch ciała. Oba gatunki mają także charakterystyczny czarny rysunek na głowie oraz obroża na szyi, jednak różnią się od siebie jego detalami. Jak sama nazwa wskazuje, sieweczka obrożna ma wyraźniejszą i grubszą obrożę, poza tym jej dziób u nasady jest pomarańczowy, obroża sieweczki rzecznej jest cieńsza, dziób jest cały czarny, a oprócz tego jej oko jest otoczone tzw. obrączką oczną o wyraźnym żółtym kolorze. Sieweczki są mniejsze i bardziej krępe niż większość pozostałych przedstawicieli rzędu siewkowych, czyli np. biegusów czy brodźców.

Sieweczka rzeczna (fot. M.Łukawski)

Sieweczka rzeczna (fot. M.Łukawski)

Sieweczka obrożna (fot. A.Tabor)

Sieweczka obrożna (fot. A.Tabor)

Rozmnażanie
Sieweczki przylatują do Polski w kwietniu lub maju. Po przylocie ptaki łączą się w pary i zajmują terytoria lęgowe. Sieweczki obrożne lęgną się w dolinach dużych rzek, zwykle stosunkowo blisko wody. Sieweczki rzeczne z kolei nie są aż tak wybredne, jeśli chodzi o miejsce do gniazdowania. Znane są nawet przypadki gniazdowania nawet na dachach supermarketu. Generalnie sieweczki wymagają piaszczystych lub żwirowych terenów, z niewielką ilością roślinności.
Gniazda sieweczek są niewielkimi dołkami w piasku czy żwirze, czasem wyłożone niewielką ilością muszelek, czy drobnych kamyków. Samiec wykopuje kilka takich dołków, ale to samica ostatecznie wybiera, w którym z nich powstanie gniazdo.
Sieweczki składają najczęściej 4 żółtobrązowe, drobno nakrapiane jaja, które bardzo dobrze maskują się na podobnie ubarwionym podłożu. Samiec i samica wysiadują na zmianę i gdy zauważą kręcącego się w okolicy drapieżnika, wstają i szybko uciekają od gniazda, często odzywając się przy tym, by zwrócić na siebie uwagę. Drapieżnik wtedy najczęściej interesuje się ptakiem i odchodzi, gdy przestaje być zagrożeniem dla jaj – dorosły ptak wraca do wysiadywania.
Po około 3-4 tygodniach z jaj wykluwają się pisklęta, które są typowymi zagniazdownikami – w gnieździe pozostają tylko do momentu całkowitego wyschnięcia, potem wędrują razem z rodzicami i od pierwszego dnia uczą się życia i poszukiwania pokarmu. Oboje rodzice wodzą pisklęta, które osiągają zdolność do lotu po około 4 tygodniach.
W razie niebezpieczeństwa pisklaki kładą się na ziemi i dzięki maskującemu upierzeniu stają się wtedy prawie niewidoczne. Wówczas dorosłe ptaki odbiegają od piskląt i zwracają na siebie uwagę, krzyczą, udają chore, czasem wręcz mogą udawać złamanie skrzydła, ciągnąc je po ziemi i dodatkowo utykając. Zainteresowany możliwością złapania łatwej ofiary drapieżnik zwykle za nią podąża, zapominając o pisklętach. Gdy już oddali się wystarczająco daleko, dorosły ptak nagle się podrywa do lotu i wraca do gniazda.

Sieweczka rzeczna - pisklę (fot. G.Leśniewski)

Sieweczka rzeczna – pisklę (fot. G.Leśniewski)

Pożywienie
W diecie sieweczek dominują przeróżne bezkręgowce: od biegających po plażach pająków, chrząszczy, czy innych owadów, po larwy owadów i skąposzczety żyjące w starorzeczach, czy na brzegu samej rzeki. Ptaki zbierają ofiary z ziemi, czasem za nimi gonią, czasem wygrzebują je z mułu. Sieweczki rzeczne mogą często być obserwowane gdy tupiąc czekają na ofiarę, próbując ją tym wypłoszyć na przykład spod jakichś kamieni.
Sieweczki są bardzo płochliwe w czasie wychowywania młodych i jeśli są zbyt często niepokojone mogą wręcz porzucić lęg i wcześniej rozpocząć migrację.

Migracje
Normalnie sieweczki odlatują z Polski w sierpniu lub wrześniu, sieweczki obrożne zimują w basenie Morza Śródziemnego, natomiast sieweczka rzeczna leci znacznie dalej – do Afryki.

Sieweczka rzeczna w locie (fot. M.Łukawski)

Sieweczka rzeczna w locie (fot. M.Łukawski)

Zagrożenia
Niestety na lęgnące się nad Wisłą sieweczki czyha wiele niebezpieczeństw. Niektóre z nich wynikają z charakteru rzeki – gniazda mogą być zalewane w wyniku nagłego podnoszenia się poziomu wody w rzece. Jednocześnie przedłużające się susze także nie są dla ptaków pożądane, ponieważ powodują zubożanie plaż, a co za tym idzie zmniejszenie ilości dostępnego dla ptaków pokarmu.
Innym problemem jest drapieżnictwo. Naturalnymi wrogami sieweczek są lisy i gronostaje, jednak poza nimi zagrażają im także wałęsające się psy i koty, oraz norki amerykańskie, będące gatunkiem inwazyjnym.
Niebezpieczna dla tych gatunków jest aktywność człowieka – plaże przyciągają mieszkańców okolic, którzy nawet nieświadomi ich obecności mogą ptakom przeszkadzać. Gniazda sieweczek bardzo trudno wypatrzyć i przez to łatwo je zdeptać. Ciągłe płoszenie dorosłych ptaków, przez chodzenie, bieganie, jeżdżenie rowerem, czy co gorsza motorem, może powodować porzucenie przez nie lęgów.

Literatura: Chylarecki P, Sawicki G., Ostoja ptaków Dolina Środkowej Wisły, Wydawnictwo Askon, 2003. Kot H., Dombrowski A. (red.). Strategia ochrony fauny na Nizinie Mazowieckiej, Mazowieckie Towarzystwo Ochrony Fauny, Siedlce, 2001. Kruszewicz A.: Ptaki Polski Tom I., Warszawa, Wydawnictwo Multico, 2005 Svensson L., Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, Multico Oficyna Wydawnicza, 2011. Tomiałojć L., Stawarczyk T.: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław. Wyd. PTPP „pro Natura”, 2003.

Projekt "Ochrona siedlisk kluczowych gatunków ptaków Doliny Środkowej Wisły
w warunkach intensywnej presji aglomeracji warszawskiej" otrzymał dofinansowanie
z instrumentu Finansowego LIFE+ Wspólnoty Europejskiej oraz ze środków
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.